Films
Om meteen door te gaan naar fimpjes over Vlaggetjesdag, het oude Scheveningen of de visserij klik hier.
Geschiedenis
Aan Vlaggetjesdag gaat een lange geschiedenis vooraf. Maar de feestelijkheden rond het begin van de haringvisserij zijn echter nog niet zo oud. Vanaf 1947 heeft Vlaggetjesdag pas een officiële betekenis gekregen. En in 1950 is er ook een Comité Vlaggetjesdag opgericht die de organisatie van Vlaggetjesdag voortaan in handen had.
Maar de voorgeschiedenis over de haringvangst gaat verder terug. In 18e eeuw gold voor de dorpen aan de kust, waaronder Scheveningen, een verbod de gevangen haring te kaken. Om een te grote aanvoer van verse haring te vermijden, bleven de meeste schuiten destijds een deel van de zomer vissen op plat- of rondvis. Rond september was de haring het meest geschikt om tot bokking te worden verwerkt. Slechts 8 of 10 schuiten vertrokken in die tijd ter haringvangst. Zo lagen op 14 september 1781 een tiental ‘schuiten’ gereed voor de afvaart. Stadhouder Willem V was, zoals dikwijls, bij de afvaart aanwezig. De vissers stelden dat zeer op prijs. Dat blijkt uit een Schevenings dichtwerk van die tijd. Uit het gedicht komen enige herkenbare elementen naar voren. Men liet de vlaggen waaien: een soort Vlaggetjesdag dus. Na de afvaart komen twee schuiten terug om de Prins (stadhouder) eer te bewijzen. Met wat fantasie zou dit kunnen worden vergeleken met het ‘admiraalzeilen’. En tenslotte zal de eerste haring welke zij vangen voor de Prins bestemd zijn. Dit wijkt in feite weinig af van wat wij tegenwoordig het aanbieden van ‘koninginneharing’ noemen.
De monopolie van het haring kaken en pekelen lag toentertijd alleen in handen van de Maasteden. Zowel Katwijk als Scheveningen streed om dit recht te verkrijgen. Tevergeefs. Napoleon schafte tijdens de Franse overheersing het monopolie af, maar koning Willem I gaf het alleenrecht weer terug aan de Maassteden. Pas in 1857 werd het kaakmonopolie opgeheven, maar het duurde nog ruim tien jaar voordat er door de Scheveningse vissers gebruik van werd gemaakt. Na de eeuwwisseling werd de 1e Binnenhaven aangelegd. Het eerste vertrek naar de haringgronden vanuit die haven was in het voorjaar van 1905. Vermeldingen van feestelijkheden rond het begin van de haringvisserij in dat jaar zijn niet gevonden. Men dient met foto’s uit die tijd op te passen. Een haven vol bomschuiten en zeilloggers met hun gebruikelijk gevoerde pronkvanen doen al snel een Vlaggetjesdag vermoeden zonder dit in werkelijkheid te zijn. Ook de jaren tussen 1910 en 1946 laten evenmin feestelijkheden zien rond het begin van de haringvisserij.
|
Maar op 10 mei 1947 meldde de pers: [...]De vloot ligt klaar. Honderden vlaggen wapperden gisteren aan het touwwerk van de Scheveningse loggers. Het was “vlaggetjesdag” op Scheveningen [...] Dit is de eerste maal, nog voorzichtig tussen aanhalingstekens, dat de pers dit woord gebruikt bij het begin van de haringvisserij te Scheveningen. In 1948 was de ‘Redersvereniging Scheveningen’ geïnteresseerd geraakt in feestelijkheden rond het vertrek van de vissersvloot. De reders vonden dat de uitvaart van het eerste gedeelte van de haringvloot op 18 mei met enig vertoon gepaard diende te gaan. In 1950 is er daadwerkelijk een Comité Vlaggetjesdag opgericht. En vanaf 1951 heeft de Redersvereniging besloten dat Vlaggetjesdag een permanent karakter moest krijgen. Aanvankelijk werden op de zaterdag voor Pinksteren de schepen gepavoiseerd (met vlaggen uitgedost). In de Scheveningse gemeente was 1e Pinksterdag een kerkelijke zondag, maar op 2e Pinksterdag ontmoetten de Scheveningers elkaar op de havenkades en bekeken ze de gepavoiseerde schepen, die de volgende dag zouden uitvaren richting de kust van Schotland, waar de meeste haring gevangen werd. Het eerste schip dat binnen liep (om de eerste kantjes Nieuwe Haring aan wal te brengen), mocht zich de winnaar van de Haringrace noemen. Tegenwoordig is niet het uitvaren van de haringvloot, maar de komst van de Nieuwe Haring de reden om de schepen op te sieren. Het eerste vaatje haring wordt geveild in de visafslag. De veiling is toegankelijk voor iedereen en ook iedereen mag meebieden op het eerste vaatje. Ondanks dat Vlaggetjesdag haar oorspronkelijke betekenis heeft verloren, slaagt de organisatie van deze dag er elk jaar weer in om de tradities tot leven te roepen. Foto's collectie Evert de Niet
Voor filmpjes over Vlaggetjesdag, Scheveningen en de visserijg klik hier. |
Naar zee!
Nettenwagen met nettenboeters op het 'Boetenveld'. |
|
|
|
|
|
